จากมอมแมม สู่หมาสนุก: บทเรียนที่ทำให้ผมเชื่อว่าหมาคือสมาชิกคนหนึ่งของบ้าน

ปกติบล็อกนี้ผมเขียนเรื่องธุรกิจ เรื่องการอยู่ให้ยืนยาว เสียเป็นส่วนใหญ่ แต่วันนี้ขอเล่าเรื่องของอีกหนึ่งสมาชิกในบ้าน — หมาหนึ่งตัวที่ค่อย ๆ เปลี่ยนวิธีที่ผมมองการเลี้ยงหมาไปทั้งหมด และกลายเป็นจุดเริ่มของโปรเจ็คใหม่ที่ผมตั้งใจทำมาก

เขาชื่อ มอมแมม เป็นเชลตี้ตัวหนึ่ง และเรื่องนี้เริ่มจากเขา

มอมแมมสอนผมก่อนที่ผมจะสอนเขา

ตอนได้มอมแมมมาใหม่ ๆ ผมก็เหมือนเจ้าของหมาทั่วไปในบ้านเรา คือคิดว่า “ฝึกหมา” แปลว่าสอนให้มันเชื่อฟัง นั่ง คอย หมอบ เดินชิด ทำตามคำสั่งให้ได้ ใครสั่งได้เยอะกว่าก็เก่งกว่า

แต่พอลงมือจริง ผมเริ่มรู้สึกว่ามันมีอะไรไม่ค่อยใช่ หมาที่ทำตามเพราะกลัวจะโดนดุ กับหมาที่อยากทำเพราะมันสนุก — หน้าตาตอนทำอาจคล้ายกัน แต่ข้างในไม่เหมือนกันเลย

ผมเลยไปลงเรียนแนวทางการฝึกจริงจัง จนไปเจอคอร์สของ ซูซาน กาเร็ตต์ ครูฝึกและแชมป์ agility ระดับโลก ที่ฝึกด้วยแนวคิดที่เรียกว่า choice-based — ให้หมาได้ “เลือก” เอง ไม่ใช่ถูกบังคับ และนั่นคือจุดที่ทุกอย่างเปลี่ยน

”หมาเลือกเอง” ต่างจาก “หมาทำตามสั่ง” ยังไง

พูดง่าย ๆ คือแทนที่จะสั่งแล้วบังคับให้ทำ เราออกแบบสถานการณ์ให้หมา อยาก ทำสิ่งที่ถูกเอง แล้วให้รางวัลกับการตัดสินใจนั้น

ยกตัวอย่างที่ผมทำกับมอมแมมบ่อย ๆ เวลาฝึกให้เขาเรียกแล้วมา (recall): ผมไม่ตะโกนเรียก ไม่ลากสาย แต่ปล่อยให้เขาเดินนำไปก่อน แล้วผมยืนเฉย ๆ ไม่พูดอะไร รอให้เขา เลือกเอง ว่าจะหันกลับมาหาผม พอเขากลับมา — รางวัลมาเลย

ทำซ้ำแบบนี้ไปเรื่อย ๆ สิ่งที่เกิดขึ้นคือเขาไม่ได้กลับมาเพราะถูกสั่ง แต่กลับมาเพราะ “การอยู่ใกล้ผม” คือสิ่งที่ดีที่สุดในสายตาเขาเอง

ความต่างมันอยู่ตรงนี้:

• ฝึกแบบบังคับ — ได้ผลเฉพาะตอนที่เราอยู่ตรงหน้าและมีอำนาจสั่ง พอสถานการณ์เปลี่ยน ปัญหากลับมา
• ฝึกให้เลือกเอง — หมาเข้าใจว่าทำไมถึงทำ พฤติกรรมดี ๆ เลยติดตัว เพราะมันมาจากข้างในเขาเอง

และที่สำคัญ วิธีนี้ไม่ต้องใช้ความรุนแรงแม้แต่นิดเดียว ไม่ดุ ไม่ตี ไม่กระตุก — ซึ่งตรงข้ามกับที่หลายคนในบ้านเราเชื่อว่า “หมาต้องเด็ดขาดถึงจะอยู่”

เป้าหมายไม่ใช่หมาที่เชื่อฟัง แต่คือหมาที่เป็นสมาชิกในบ้าน

ยิ่งฝึกไป ผมยิ่งชัดกับตัวเองว่าเป้าหมายจริง ๆ ของผมไม่ใช่ “หมาที่ทำท่าได้เยอะ” แต่คือหมาที่ใช้ชีวิตอยู่ในบ้านกับเราได้อย่างเป็นสมาชิกคนหนึ่งจริง ๆ

ลองนึกภาพชีวิตประจำวันดูครับ ผมไม่ได้อยากได้หมาที่ทำท่าโชว์ ผมอยากได้หมาที่:

• ออกไปเดินในซอยด้วยกันได้ ผ่านคน ผ่านหมาตัวอื่น โดยไม่กระชากสายจนแขนจะหลุด
• อยู่บ้านคนเดียวได้ตอนเราต้องออกไปทำงาน ไม่เห่า ไม่พังข้าวของ
• มีคนกดกริ่งส่งของมาวันละหลายรอบ บ้านก็ยังสงบ
• มีแขกมาเยี่ยม ก็ต้อนรับได้แบบไม่ต้องคอยลุ้นว่าจะพุ่งใส่
• ตกเย็นเลือกมานอนข้างเรา เพราะเขา อยาก อยู่ด้วย ไม่ใช่เพราะถูกจับให้อยู่

พวกนี้ไม่ใช่ “คำสั่ง” สักอันเดียว มันคือการอยู่ร่วมกันได้อย่างสบายใจทั้งคนทั้งหมา และมันเกิดขึ้นได้จากการฝึกที่ต้นเหตุ — ความคิดและอารมณ์ของหมา — ไม่ใช่การกดพฤติกรรมที่ปลายทาง

จุดนี้แหละที่มันไปเชื่อมกับสิ่งที่ผมเชื่อในเรื่องอื่น ๆ ของชีวิตพอดี ผมเชื่อเรื่องการออกแบบระบบให้เข้ากับ ธรรมชาติ ของแต่ละคน แทนที่จะยัดวินัยเข้าไปแล้วหวังว่ามันจะอยู่ กับหมาก็เหมือนกันเป๊ะ เราไม่ได้ฝืนธรรมชาติเขา เราออกแบบให้สิ่งที่เราอยากได้กลายเป็นสิ่งที่เขาอยากทำเอง

แล้วทำไมถึงเปิดโปรเจ็ค “หมาสนุก”

พอผมทำกับมอมแมมจนเห็นผลจริง สิ่งที่ตามมาคือมีคนรอบตัวเริ่มถามว่า “ทำยังไง” “หมาบ้านนี้ทำไมนิ่งจัง” และผมก็พบว่าเจ้าของหมาในไทยจำนวนมากอยากเลี้ยงหมาแบบไม่ต้องบังคับ แต่หาข้อมูลดี ๆ ยากมาก ข้อมูลส่วนใหญ่ที่เจอยังเป็นแนวเด็ดขาด ลงโทษ ซึ่งไม่ใช่ทางที่ผมเชื่อ

ผมเลยตัดสินใจทำมันให้เป็นเรื่องเป็นราว เปิดโปรเจ็คใหม่ในชื่อ หมาสนุก — บริการครูฝึกสุนัขถึงบ้านในกรุงเทพฯ ที่ฝึกด้วยแนวทาง “เล่นไปฝึกไป” แบบเดียวกับที่ผมทำกับมอมแมม เน้นให้หมาได้เลือกเอง สนุกไปกับการฝึก ไม่ดุ ไม่บังคับ

ที่ผมตั้งใจทำเป็น “ถึงบ้าน” เพราะผมเชื่อว่าหมาเรียนรู้ได้ดีที่สุดในสภาพแวดล้อมจริงที่เขาใช้ชีวิตอยู่ และคนที่ต้องเรียนไปพร้อมหมาที่สุด — จริง ๆ แล้วคือเจ้าของ ไม่ใช่ครูฝึก ผมเลยไม่ได้ไปฝึกหมาแทนเจ้าของ แต่พาเจ้าของฝึกหมาตัวเองให้เข้าใจเขามากที่สุด

ปิดท้าย

มอมแมมยังเป็นคู่หูที่เดินซอยกับผมทุกวันเหมือนเดิม แต่ตอนนี้เขากลายเป็นมากกว่าหมาหนึ่งตัว — เขาเป็นจุดเริ่มของความเชื่อที่ผมอยากส่งต่อ ว่าการมีหมาสักตัวไม่จำเป็นต้องเป็นการต่อสู้เรื่องอำนาจ แต่มันเป็นการสร้างความสัมพันธ์กับสมาชิกใหม่คนหนึ่งของบ้านได้

ถ้าใครอ่านมาถึงตรงนี้แล้วเลี้ยงหมาอยู่ กำลังเจอปัญหาเรียกไม่มา ดึงสายจูง หรือมีลูกหมาแรกรับแล้วไม่รู้จะเริ่มตรงไหน — แวะไปดูรายละเอียดของหมาสนุกได้ที่ dogsanook.com หรือทักไปคุยกันก่อนก็ได้ ผมยินดีเล่าให้ฟังครับ ว่ามอมแมมสอนอะไรผมมาบ้าง